عمر خیام با نام کامل غیاث الدین ابوالفتح عمر بن ابراهیم خیام نیشابوری همه چیزدان معروف ایرانی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم است. شهرت و آوازه خیام بر هیچ کس پوشیده نیست. این بزرگمرد را نمی‌توان با یک عنوان معرفی کرد. از همین رو شاید برای خیام صفت همه‌چیزدان بیشتر از هر واژه‌ای بیانگر میزان حکمت و درایتش باشد. خیام نه فقط شاعر و رباعی‌سراست و نه فقط اخترشناس است و نه فقط ریاضیدان و نه فقط طبیب و نه فقط فقیه و فیلسوف. خیام مجمع همه این‌هاست. او حکیم است و آنگونه که در تعریف حکیم آمده، کسی است در علم حکمت استاد و صاحب برهان. تقریبا در تمام متون کهن از خیام با عناوینی همچون «حکیم»، «امام»، «شیخ»، «حجت‌الحق»، «خواجه» و «فیلسوف» یاد کرده‌اند.

«ترانه‌های خیام به انتخاب و روایتِ صادق هدایت» به کوشش جلال نوع‌پرست گردآوری شده و توسط طاقچه منتشر شده است. شاید کمتر کتابی در دنیا مانند مجموعهٔ ترانه‌های خیام تحسین شده، مردود و منفور بوده، تحریف شده، بهتان خورده، محکوم گردیده، حلاجی شده، شهرت عمومی و دنیاگیر پیدا کرده و بالاخره ناشناس مانده است.

صادق هدایت نخستین کسی است که در ایران برای تشخیص رباعیات اصیل خیام دست به کاری پژوهشی زده است. او دو اثر در شرح جایگاه ادبی خیام نوشته است: مقالهٔ «مقدمه‌ای برش رباعیات خیام» که در سال ۱۳۰۳ خورشیدی منتشر شد و کتاب «ترانه‌های خیام» در سال ۱۳۱۳ خورشیدی برای نخستین بار طبع شد. پژوهش‌های هدایت تاکنون عده‌ی بسیاری از بزرگان را به نوشتن شرح و نقد و تفسیر واداشت و آثار گوناگونی در این موضوع خلق شد. نکات حاضر در این کتاب به قلم صادق هدایت نوشته شده که تقسیمات و شرح خود او به اندازه است. به منظور تدقیق هرچه بیشتر رباعیات، صادق هدایت ترانه‌هایی را با ستاره برجسته کرده‌است که تردیدآمیزند و نسبت‌دادنشان به خیام با احتیاط صورت پذیرفته است.

یکی از شعرهای زیبا و مشهور خیام:

خیام اگر ز باده مستی خوش باش
با ماه رخی اگر نشستی خوش باش
چون عاقبت کار جهان نیستی است
انگار که نیستی چو هستی خوش باش

Related Posts

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *